Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; ulp_widget has a deprecated constructor in /home/jobnetsi/infobigbang.com/wp-content/plugins/layered-popups/widget.php on line 2
روابط اقتصادی و تجاری ایران و آذربایجان - گروه تداوم|ثروت، موفقیت، کسب و کار
خانه » محصولات » روابط اقتصادی و تجاری ایران و آذربایجان
روابط ایران آذربایجان

روابط اقتصادی و تجاری ایران و آذربایجان


Notice: Undefined index: tie_hide_meta in /home/jobnetsi/infobigbang.com/wp-content/themes/sahifa/framework/parts/meta-post.php on line 3

نویسنده: علیرضا فیروزی

روابط ایران آذربایجان

جمهوری آذربایجان در جنوب رشته کوه‌های قفقاز و شمال رودخانه ارس و در کنار دریای خزر واقع شده‌است. وسعت خاک جمهوری ‌آذربایجان برابر با ۸۶۶۰۰ کیلومتر مربع است، که از این لحاظ یکصد و دوازدهمین کشور جهان به شمار می‌رود. جمهوری ‌آذربایجان خط ساحلی به طول ۸۰۰ کیلومتر با دریای خزر دارد.

شهر باکو پایتخت این کشور است که با بیش از دو میلیون نفر جمعیت در کناره‌ی غربی دریای خزر قرار دارد.جمهوری آذربایجان پرجمعیت‌ترین کشور در میان جمهوری‌های قفقاز است. تا پایان سال۲۰۱۳  جمعیت جمهوری آذربایجان به ۹ میلیون و ۴۱۷ هزار نفر رسید که از این تعداد، ۵۳درصد شهرنشین و ۴۷ درصد در روستاها زندگی می‌کنند

( Sources include: World Bank, UNdata, United States Census Bureau).

جمهوری آذربایجان به ۵۹ بخش، یازده شهر و یک جمهوری خودمختار تقسیم شده ‌است. جمهوری خودمختار نخجوان دارای هفت بخش است و بدین ترتیب، این کشور جمعاً ۶۶ بخش دارد.

 واحد پول این کشور، منات جمهوری ‌آذربایجان است. هر منات به صد قپیک تقسیم می‌شود.

روابط اقتصادی ایران و آذربایجان

با فروپاشی  اتحاد جماهیر شوروی (سابق)، میان ایران و جمهوری آذربایجان شرایط لازم برای تعامل و همکاری های ایران و آذربایجان در حوزه های مختلف اقتصادی از جمله در بخش انرژی پس از فروپاشی شوروی فراهم شد . جمهوری آذربایجان در بدو استقلال خود با مناقشه تحمیلی قره باغ روبرو شد و این مناقشه مشکلات فراوانی در همه حوزه ها برای این کشور ایجاد کرد. در میان کشورهای قفقاز جنوبی، آذربایجان با دارابودن وسعت بیشتر، جمعیت فراوانتر، منابع انرژی فسیلی ، آب و خاک نسبتاً مناسب بطور بالقوه بیشترین امکان را برای رشد و رسیدن به قدرت ملی بالاتر برخوردار است . جمهوری آذربایجان بادارابودن ویژگیهایی از قبیل تجانس جمعیتی ،قومی و فرهنگی با شمال غرب ایران مهمترین همسایه شمالی ایران محسوب می شود .

 در آبانماه سال ۱۳۷۱ اولین کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان در باکو گشایش یافت.(کتاب سبز، ۱۳۸۷: ۲۳۹)در آغاز این دوره، به جهت مناقشه آذربایجان با ارمنی‌ها بر سر مسئله قره­باغ و بسته شدن راههای ارتباطی، ایران به نخستین شریک تجاری جمهوری آذربایجان تبدیل شد. (Chorbajian. 1994, p 56)

درسالهای ۱۹۹۵ – ۱۹۹۲ روابط تجاری دو کشو در درخشان­ترین دوره خود تا به امروز قرار داشته است. حذف ایران از پروژه نفتی قرن که تحت فشار ایالات متحده عملی شد از عوامل اصلی کاهش مناسبات دو کشور به شمار رفته است. یکی از مشکلات مهم اقتصادی جمهوری آذربایجان، فقدان سرمایه داخلی به منظور بهره­برداری از منابع غنی معدنی و نفتی بوده است. نتیجه این امر وابستگی این کشور به سرمایه و دانش فنی کشورهای دیگر بوده است.

همکاری ایران و  آذربایجان در بخش انرژی:در سفر حیدر علی اف به ایران در سال ۱۹۹۲، مساله سوآپ گاز طبیعی جمهوری آذربایجان از طریق ایران به جمهوری خودمختار نخجوان مورد بررسی قرار گرفت و در این ارتباط تفاهمنامه ساخت خط لوله خوی – جلفا برای تامین نخجوان با گاز طبیعی مورد نیاز امضا شده بود که این تفاهمنامه را می توان اولین سند امضا شده میان ایران و جمهوری آذربایجان در بخش انرژی عنوان کرد . ولی انتقال سوآپ گاز آذربایجان از طریق جمهوری اسلامی ایران به نخجوان پس ۱۳ سال فاصله و در پی قرارداد ۵ ماه اوت سال ۲۰۰۴ میلادی میان شرکت آذری گاز جمهوری آذربایجان و شرکت ملی صادرات گاز ایران تحقق یافت .

بر اساس این قراداد ۲۵ ساله مقرر شد روزانه حدود یک میلیون متر مکعب گاز طبیعی آذربایجان از مسیر ایران به جمهوری نخجوان تحویل داده شود.سواپ گاز جمهوری آذربایجان از طریق ایران به نخجوان ۲۰ دسامبر سال ۲۰۰۵ میلادی طی مراسمی با حضور روسای جمهوری آذربایجان و ایران آغاز شد . مذاکرات میان ایران و جمهوری آذربایجان در راستای همکاری در بخش انرژی و بخصوص در زمینه گسترش مبادلات گازی در سالهای بعدی نیز ادامه داشته و دو کشور در زمستان سال ۱۳۸۹ یک تفاهمنامه جدید گازی با هدف افزایش واردات گاز طبیعی ایران از جمهوری آذربایجان تا سقف ۲ میلیون متر مکعب در روز امضا کردند که تاکنون این تفاهم نامه اجرایی و عملیاتی و تبدیل به قرارداد رسمی بین دو کشور نشده است.

در ماه سپتامبر سال ۱۹۹۴ میلادی اولین قرارداد نفتی جمهوری آذربایجان موسوم به قرارداد قرن با کنسریوم شرکت های نفتی غربی برای توسعه میادین نفتی آذری – چراغ و گونشلی واقع در دریای خزر به امضا رسید . جمهوری اسلامی ایران بر اثر مخالفت آمریکا که نقش مهم در تاسیس این کنسرسیوم داشت ، نتوانست در اجرای این طرح انرژی بزرگ مشارکت کند . ولی دومین طرح انرژی بزرگ جمهوری آذربایجان مربوط به توسعه بزرگترین میدان گازی شاه دنیز با حضور جمهوری اسلامی ایران اجرا شد .شرکت ملی نفت ایران در کنسرسیوم توسعه این میدان گازی واقع در ۷۵ کیلومتری جنوب شرق باکو در دریای خزر ۱۰ درصد سهم را به خود اختصاص داد . برخی کارشناسان اقتصادی جمهوری آذربایجان تحریم های اعمالی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران را مانعی اصلی در راه توسعه مطلوب روابط و همکاری دو کشور در حوزه های مختلف اقتصادی از جمله در صنعت نفت و گاز عنوان کردند . در این ارتباط توافق اخیر وین در باره برنامه هسته ای ایران مورد استقبال جمهوری آذربایجان قرار گرفت .

روابط ایران و آذربایجان در دولت تدبیر و امید

 بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم دستگاه دیپلماسی کشور تعامل و همکاری با کشورهای منطقه بویژه آذربایجان را در اولویت سیاست خارجی خویش قرار داد.در این راستا رئیس جمهور روحانی در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس با الهام علی اف همتای آذری خویش دیدار نمود که این دیدار فصل نوینی را در روابط دو جانبه ایران و آذربایجان گشور.این دیدار در حالی بین روسای جمهور ایران و آذربایجان برگزار گردید که روابط دو جانبه باکو-تهران دچار تنش شده بود.

    الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان بنا به دعوت همتای ایرانی خویش در مورخه ۲۰ فروردین ماه سال ۱۳۹۳ به ایران سفر و با مسئولان ایرانی در مورد بسط و توسعه روابط دو جانبه به مذاکره نشست که در این سفر چندین تفاهم نامه همکاری شامل یک یادداشت تفاهم بین وزارتخانه های ورزش و جوانان ایران و آذربایجان،یادداشت تفاهم همکاری بین وزارت کشور ایران و وزارت حوادث غیرمترقبه آذربایجان،یادداشت تفاهم همکاری بین وزارت راه و شهرسازی ایران و وزارت محیط زیست و منابع طبیعی آذربایجان و موافقتنامه همکاری درباره ساخت و بهره برداری نیروگاه های برق آبی،اردوباد و مارازاد به امضای طرفین رسید.

   در پاسخ به دعوت الهام علی اف،روحانی رئیس جمهور کشورمان در مورخه ۲۱ آبان ماه سال ۱۳۹۳ به باکو سفر کرد.در این سفر پنج تفاهمنامه در زمینه های اطلاعات و فناوری و ارتباطات،اقتصادی و فنی،پست،انرژی‌های تجدیدپذیر و ساماندهی رودخانه‌های مرزی به امضای مقامات عالی رتبه دو کشور رسید.

   دکتر روحانی پس از امضای اسناد و یادداشت تفاهم‌های همکاری بین تهران و باکو در نشست مشترک خبری در باکو با بیان اینکه روابط دو ملت ایران و آذربایجان شایسته تحرک بیشتری است،اظهار داشت که مردم ایران و آذربایجان یک روح واحد در دو جسم و کالبد هستند و از فرهنگ،اعتقادات،دین و مذهب و تاریخ مشترکی برخوردار می‌باشند،لذا پایه اصلی برای توسعه روابط بین دو ملت کاملا فراهم است و باید از این پایگاه مستحکم به نفع منافع دو ملت بهره‌برداری کنیم.

   الهام علی‌اف رئیس جمهوری آذربایجان نیز با اشاره به اینکه رابطه دوستی و برادرانه بین ایران و آذربایجان برقرار است،اظهار داشت که در روابط ریشه‌دار دو کشور دوستی و برادری نهفته است و این اساس و پایه مهمی است که می‌تواند روابط دو کشور را تقویت کند.وی گفت که آذربایجان در تمامی مجامع بین‌المللی در کنار ایران قرار دارد.رئیس جمهوری آذربایجان با اشاره به اهتمام کشورش به گسترش روابط اقتصادی و سیاسی با ایران،گفت که روابط گسترده سیاسی و اقتصادی بین دو کشور می‌تواند موجب صلح و ثبات در منطقه شود.الهام علی‌اف تصریح کرد که روابط دوستی ایران و آذربایجان پایدار است و هیچ قدرتی نمی‌تواند روابط دوستانه ما را بهم بزند.

   همچنین نهمین اجلاس کمیسیون مشترک ایران و آذربایجان به مدت دو روز در ۱۴ و ۱۵ مردادماه سال ۱۳۹۳ در شهر باکو برگزار گردید که در این نشست ایران و آذربایجان به توافقاتی در زمینه های اقتصادی،تجاری و بانکی رسیدند.

  علیرغم بهبود مناسبات دو کشور در دولت یازدهم همچنان برخی چالش ها در روابط دو جانبه ایران و آذربایجان وجود دارد. عواملی نظیر :روابط آذربایجان با آمریکا،غرب،اسرائیل و ناتو،روابط ایران با ارمنستان،عدم تعیین رژیم حقوقی دریای خزر،ترس دولت آذربایجان از اسلام شیعی و نفوذ اندیشه های انقلابی از ایران به آذربایجان و نیز ادامه سیاست های حزب جبهه خلق آذربایجان از سوی مسئولان کنونی آذری در مورد تاسیس “آذربایجان بزرگ”همچنان بعنوان موانع توسعه روابط دو کشور به شمار می روند (علی حیدری،۱۳۹۴)

مبادلات تجاری ایران و آذربایجان

در بخش روابط تجاری ایران با جمهوری آذربایجان ، هرچند حجم کل مبادلات طرفین در مقایسه با کل مبادلات رقبای ایران از قبیل کشورهای ترکیه و روسیه رضایتبخش بنظر نمی رسد ،اما بین کشورهای CIS همواره جمهوری آذربایجان بزرگترین واردکننده اقلام تجاری از ایران بوده است و این در حالی است که تراز تجاری مبادلات همیشه مثبت و به نفع ایران است.

آمار مبادلات تجاری ایران و آذربایجان در ۵ سال اخیر

ارقام به میلیون دلار

سال ۲۰۱۰ ۲۰۱۱ ۲۰۱۲ ۲۰۱۳ ۲۰۱۴
صادرات ایران    ۳۹۸ ۴۳۵ ۵۱۴ ۴۷۴ ۴۴۲
واردات از آذربایجان ۱۲۸ ۴۰ ۵۳ ۲۴ ۲۹
حجم مبادلات ۵۲۶ ۴۷۵ ۵۶۷ ۴۹۸ ۴۷۱

منبع: گمرک جمهوری اسلامی ایران

عمده اقلام صادراتی ایران در سال ۲۰۱۴: عمده ترین اقلام صادراتی ایران به آذربایجان در سال ۲۰۱۴ در گروههای مختلف به شرح زیر است:

سیب زمینی (۲۳میلیون دلار) ، خرما(۷.۷ میلیون دلار)، انگور(۷میلیون دلار)،نباتات زنده(درخت و…)(۶میلیون دلار)، روده حیوانات(۴ میلیون دلار)، میوه های خشک (۳.۸ میلیون دلار) میوه های سخت پوست ( پسته ، بادام و…)( ۳.۷ میلیون دلار ) بیسکوئیت (۹.۱ میلیون دلار)، آدامس (۴.۶ میلیون دلار)،آبمیوه(۳.۵ میلیون دلار)، چربی های حیوانات (۲.۶ میلیون دلار)،غذاهای حیوانات ( ۱.۲ میلیون دلار)

وسایل تنفسی و ماسکهای گاز( ۱.۵ میلیون دلار) ، داروها (۴. میلیون دلار) ، پلیمرهای اتیلن (۲۳ میلیون دلار)، هیدروکربورهای غیر حلقوی (۱۱ میلیون دلار)، مصنوعات  پلاستیکی(۸  میلیون دلار) ، ماشین آلات غربال ،مخلوط کردن سنگ و کلوخه ها(۶.۲میلیون دلار)

 ماشین آلات نانوایی و شیرینی پزی (۱.۴میلیون دلار)، دیگهای مولد بخار آب( ۱ میلیون دلار) ، خودروهای سواری ( ۱۱ میلیون دلار )  تریلرها و نیمه تریلرها (۴ میلیون دلار)، قطعات وسایل نقلیه (۷. میلیون دلار)، قیر نفت ( ۱۰ میلیون دلار )،کیسه برای بسته بندی ( ۸ میلیون دلار) ، کفش (۵ میلیون دلار )، فرش ها و کفپوش ها(۴.۷ میلیون دلار)، کفش های ضد آب ( ۴ میلیون دلار)، اسکلت فلزی و قطعات آن(۸ میلیون دلار) ، میله ها از آهن یا فولاد (۷ میلیون  دلار)،محصولات آهنی (۳.۵ میلون دلار )،میله ها گرم نورد شده از آهن یا فولاد ( ۲ میلیون دلار )، سیمان ( ۷۲ میلیون دلار ) ،سنگ تراش پذیر کار شده ( ۱۳ میلیون دلار)، شیشه ( ۷ میلیون دلار) ، چرم و پوست کامل ( ۱ میلیون دلار )  ، کارتن و قوطی و کیسه از کاغذ یا مقوا ( ۵۳۹ هزار دلار ) ، فرآورده ها برای شستشو«لوازم آرایشی و بهداشتی» (3.5 میلیون دلار) (گمرک جمهوری اسلامی ایران)

روابط دو کشور پس از توافق هسته ای

جمهوری آذربایجان از اولین کشورهای همسایه بود که بلافاصله پس از حصول این توافق هیات اقتصادی خود به سرپرستی شاهن مصطفی اف وزیر اقتصاد و صنعت این کشور برای بررسی چشم انداز توسعه روابط اقتصادی دو کشور از جمله در بخش انرژی در دوره پسا تحریم ، به تهران اعزام کرد . البته چهار دیدار حسن روحانی و الهام علی اف روسای جمهوری ایران و جمهوری آذربایجان ظرف دو سال اخیر از جمله سفرهای متقابل سران دو کشور و اسناد همکاری های دوجانبه امضا شده در جریان این سفرها نیزتحرک به گسترش تعامل فیمابین بخشید . در این میان یکی از موضوعات عمده محافل اقتصادی و رسانه های جمهوری آذربایجان پس از توافق ایران با کشورهای غربی ، مربوط به چشم انداز انتقال گاز طبیعی ایران از طریق خطوط لوله گازی در دست اجرای ترانس آنادولی ( تاناپ ) و ترانس آدریاتیک ( تاپ ) با مشارکت فعال جمهوری آذربایجان می باشد . طرحهای انتقال گاز تاناپ و تاپ شامل اانتقال گاز طبیعی فاز دوم توسعه میدان گازی شاه دنیز جمهوری آذربایجان از طریق خاک این کشور ، گرجستان و ترکیه به بازارهای اروپا می باشد .

مقامات مربوطه ایران و جمهوری آذربایجان در بیانیه های اخیر اعلام کردند ، موضوع انتقال گاز طبیعی ایران از طریق خطوط لوله مذکور در دست بررسی می باشد . چشم انداز همکاری ایران و جمهوری آذربایجان در صنعت نفت و گاز یکی از موضوعات مورد مذاکره در سفر اوایل ماه اوت گذشته هیات اقتصادی جمهوری آذربایجان به سرپرستی شاهن مصطفی اف وزیر اقتصاد و صنعت این کشور به ایران بود .

دکتر حسن روحانی  در دیدار آقای "شاهین مصطفی اف" وزیر صنعت و اقتصاد جمهوری آذربایجان و رییس آذری کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی ایران و آذربایجان، با اظهار خرسندی از ایجاد پیشرفت در توسعه روابط دو کشور در دو سال اخیر، تلاش برای رسیدن مناسبات تهران – باکو به جایگاه شایسته دو ملت را مورد تأکید قرار داد و گفت: دو کشور ظرفیت‌های فراوانی در زمینه‌های مختلف برای توسعه بیش از پیش روابط و همکاری‌ها دارند.

رییس جمهوری با بیان اینکه بعد از توافق هسته‌ای شرکت‌های متعددی از سراسر دنیا خواهان سرمایه‌گذاری در ایران هستند، اظهار داشت: بدیهی است همسایگان و از جمله جمهوری آذربایجان در این زمینه اولویت دارند.

وزیر صنعت و اقتصاد جمهوری آذربایجان نیز اعلام کرد: جمهوری آذربایجان مصمم است با تمام توان مناسبات خود با ایران را در زمینه‌های مختلف از جمله در بخش‌های انرژی، تجارت، حمل و نقل، صنعت، کشاورزی، نفت و پتروشیمی و بانکداری بیش از پیش گسترش دهد. (صولت،۱۳۹۴)

 

 

جمعبندی:

روابط اقتصادی تهران – باکو متأثر از روابط سیاسی آذربایجان با دو کشورآمریکا و رژیم اشغالگر قدس است که باعث شده  فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر بگذارد. با توجه به اینکه روابط ایران وآذربایجان در سطح گسترده ای نمیباشد، این اجازه را به تل آویو داده است تا با صدور تکنولوژی مدرن کشاورزی و نظامی به آذربایجان، علاوه بر تقویت و تحکیم روابط، بر توسعه روابط اقتصادی خویش نیز مبادرت ورزد.

با توجه به گسترش همکاری ناتو با جمهوری آذربایجان در حوزه امنیت انرژی و تلاش کشورهای غربی و اعضای ناتو برای احداث کریدور انرژی منهای روسیه و ایران ، جا دارد ایران برای بسط روابط خود با همسایگان شمالی از جمله آذربایجان از موقعیت ژئو اکو نومیک خود بهره مند شود و از موقعیت خود به عنوان پل ارتباطی بین این کشور و خلیج فارس و جنوب آسیا ایفای نقش کند.بنابراین موارد زیر به عنوان بخشی از عوامل تاثیر گذار  در بهبود و توسعه روابط اقتصادی و تجاری ایران و آذربایجان میتواند مد نظر قرار گیرد.

ضرورت امضا واجرای  موافقت‌نامه‌ی تجارت آزاد بین ایران و جمهوری آذربایجان.

گسترش  روابط بانکی به منظور تامین مالی صادرات و سرمایه گذاری میان دو کشور.

توجه به تبلیغات کالاهای ایرانی در تلویزیون و مطبوعات جمهوری آذربایجان.

 توجه بیشتر به گسترش و ارتقا سطح همکاری اتاق‌های بازرگانی دو کشور.

ضرورت بهبود کیفیت محصولات صادراتی به بازار جمهوری آذربایجان به منظور بهبود تصویر سازی از کالای ایرانی در این کشور

توجه به کالاهای مزیت‌دار داخلی مورد نیاز بازار جمهوری آذربایجان برای گسترش بازار و تنوع بخشیدن به محصولات صادراتی ایران.

ایجاد تسهیلات برای بازرگانان دو کشور به منظور حضور در نمایشگاه‌های اقتصادی و تجاری .

ایجاد تقویت خطوط جاده‌ای  و ریلی بین دو کشور برای افزایش مبادلات تجاری

ضرورت افزایش صادرات خدمات فنی و مهندسی به جمهوری آذربایجان.

 برگزاری متعدد و مداوم همایش‌های فرصت های تجاری دو کشور و حضور فعال بازرگانان.

 گروه تداوم(infobigbang.com)

منابع

– امیر احمدیان، بهرام؛(۱۳۶۷). جغرافیای قفقاز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.

– آلیکر، اولگا؛(۱۳۸۲). گسلهای منازعه در آسیای مرکزی و قفقاز، ترجمه محمود رضا گلشن پژوه و دیگران. تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات ابرار معاصر تهران.

– شیرازی، ابوالحسن؛(۱۳۸۷). اصول و ساختار تصمیم گیری در سیاست خارجی جمهوری آذربایجان، مجله مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره ۶۲، تابستان.

– کتاب سبز جمهوری آذربایجان؛(۱۳۸۷). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی، تهران.

-Chorbajian. l. and Others. Caucasian Knot. The History and Geopolitics of Nagorno – Karabagh. Zed BOOKS. 1994. London.

http://www.aztpo.com

www.irna.ir

www.isna.ir

جمهوری آذربایجان گذشته،حال و آینده

http://www.president.ir/fa/88549

http://www.tisri.org/default-1895.aspx

http://a-h-m.blog.ir/1394/06/21/

گروه تداوم

درباره alireza firoozi

alireza firoozi

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کد امنیتی *